موضوع: تغذیه کودکان

ضررهای آب میوه

همیشه مادران تصور می کنند، آشامیدن بیش از حد آب میوه برای کودکان مفید و آشامیدن نوشابه های گازدار مضر است. اما جالب است بدانید تحقیقات گسترده ای در این زمینه انجام شده و مشخص شده که تمام نوشیدنی های شیرین باعث نفخ شکم و پوسیدگی دندان کودکان می شود.
دکتر «دیوید لادونیگ» کارشناس امور تغذیه و مبارزه با چاقی بیمارستان بوستون می گوید: تمام نوشیدنی های شیرین مثل هم و دارای ۱۰۰درصد شکر هستند، در واقع یک لیوان آب انگور گازدار ۱۵۹کالری و یک لیوان آب انگور معمولی که تازه عنوان شیرینی طبیعی را نیز همراه دارد ۲۲۸ کالری دارد.
بنابراین شکر، شکر است و باید در مورد آشامیدن آب میوه های شیرین جانب احتیاط را رعایت کنید.
قبل از تولید این آب میوه ها، همه کودکان از آب و شیرینی استفاده می کردند و باتوجه به این نکته که بیش از یک سوم کودکان در جهان با معضل چاقی روبرو هستند، پزشکان به جای هرگونه نوشیدنی شیرین، آب را توصیه می کنند و آشامیدن نوشیدنی های شیرین را خطرآفرین می دانند، زیرا این نوشیدنی ها ممکن است نتواند، تعادل لازمه بین میزان کالری و موادمغذی را در بدن کودکان برقرار کند و اما در مورد کودکان خیلی کوچک، طعم خوب شیرین آب میوه ها، اشتها و ذائقه آنها را برای خوردن شیر مادر از بین می برد و در سنین بالاتر باعث افزایش وزن و افزودن صدها کالری به بدن می شود. یک فنجان نیمه پر آب سیب حدود ۶۰ کالری یعنی درست به میزان کالری یک سیب کامل را داراست با این تفاوت که یک عدد سیب فیبر لازم را نیز به بدن می رساند.
در سال ،۲۰۰۱ سازمان بهداشت کودکان در آمریکا اظهار داشت: به کودکان زیر ۶ ماه اصلاً آب میوه ندهید، چون هیچ گونه ارزش غذایی برای آنها ندارد و بعد از گذشت یکسال نیز دادن آب میوه اختیاری است و تا سن ۶ سالگی تنها آشامیدن یک فنجان آب میوه در روز کافی است.
بررسی ها نشان می دهد، علیرغم هشدارها ۳۵درصد تا ۳۹ درصد کودکان زیریکسال از آب میوه استفاده می کنند و این موضوع باعث می شود تا در آینده نیز اشتهای خود را نسبت به خوردن میوه از دست بدهند.

مصرف غلات ضامن سلامتی کودک شما

اگر مایلید فرزندتان چاق نشود و به عبارتی می خواهید از کودکی جلوی چاقی او را بگیرید در غذای او (بویژه صبحانه) غلات را فراموش نکنید.
تحقیقات نشان داده است بین مصرف منظم غلات و شاخص توده بدن ("bmi") در کودکان ۴-۱۲ ساله رابطه قوی وجود دارد.
در تحقیقی که دکتر آلبرتسون و همکارانش بر روی ۶۰۳کودک ۴ تا ۱۲ سال انجام دادند، کودکان بر اساس سن و این که در طی دو هفته چه مقدار غلات (گندم جو و...) مصرف می کنند طبقه بندی شدند.
محققان تمام انواع غلات مصرفی را در نظر گرفتند، چه غذاهایی که تماما از غلات تهیه شده بودند و چه غلات آماده ای که در فروشگاه ها به فروش می رسند.
تیم تحقیقاتی مورد نظر دریافتند کودکانی که در طی دو هفته ، ۸ بار یا بیشتر از غلات استفاده می کنند در مقایسه با کودکانی که سه بار یا کمتر غلات می خورند، "bmi"بسیار کمتری دارند. "bmi"روشی است که می توان با محاسبه آن حدس زد آیا وزن فرد با قد او متناسب است یا خیر.
در اصل"bmi" شاخصی است که بر اساس قد و وزن فرد در نظر گرفته می شود. برای محاسبه آن وزن بر حسب کیلوگرم را بر قد بر حسب متر مربع ، تقسیم می کنند تا "bmi" فرد بدست آید. گزارشات نشان می دهد تقریبا ۸۰ درصد کودکانی که غلات مصرف می کنند اغلب بر حسب سن و جنس خود، وزن مناسبی دارند.
به علاوه کودکانی که غلات بیشتری مصرف می کنند نسبت به آنهایی که اصلا غلات نمی خورند یا کم می خورند ویتامین های a، b۶، وتیامین ، ریبوفلاوین ، نیاسین ، فولات ، کلسیم ، آهن و روی بیشتری دریافت می کنند.
کودکانی که غلات به مقدار کافی مصرف می کنند کمتر در معرض خطر چاقی و افزایش وزن قرار دارند و احتمال چاقی در آنها یک پنجم (یک نفر از هر ۵ نفر) است ، درحالی که در کودکانی که مصرف غلات در آنها کم است این احتمال یک دوم (یک نفر از هر دو نفر) است.
غلات از مواد مغذی بسیار قوی هستند که چربی آنها بسیار کم است و اگر همراه با شیر مصرف شوند کودک به طور همزمان کلسیم را نیز دریافت می کند. اگر کودکان به مصرف غلات عادت کنند، وزن مطلوبی خواهند داشت و سلامت آنها تضمین خواهد شد.
در این میان محققان معتقدند بهتر است از غذاهای آماده حاوی غلات برای کودکان استفاده نشود زیرا این غذاها حاوی شکر و چربی هستند که چندان مناسب نیست ، در عوض بهتر است مادران رژیم غذایی حاوی غلات را براساس ذوق و سلیقه کودک تهیه کرده و در اختیار او قرار دهند.
در نظر داشته باشید رژیم غذایی حاوی غلات ، سبزیجات و میوه برای سلامت و بویژه کنترل وزن ، جزیی لازم و ضروری محسوب می شود.

نخستین غذاها در نخستین سالهای زندگی برای هر کودک

گرچه برای هر کودک در نخستین سال های زندگی، غذا، رژیم غذایی و مواد غذایی اهمیت زیادی دارند تا او سالم و پر انرژی پرورش یابد و عادت های غذایی مناسب در او به وجود آیند.اما هنوز هم دربارهٔ این موضوع، اطلاعات معتبر، عملی وکاربردی کمی وجود دارند.هدف مطرح کردن همهٔ آن چیزهایی است که باید دربارهٔ غذا دادن به کودکتان بدانید. در روزهای نخست، همهٔ آنچه یک کو.دک نیاز دارد، شیر است. اما همین طور که رشد می کند و بزرگ می شود، نیازهای غذایی او هم بیشتر خواهند شد. وزن بیشتر کودکان تا چهار ماهخگی به دو برابر وزن زمان تولدشان می رسد و در این زمان، آمادگی خوردن پوره های نرم و روان را به مقدار کم دارند.
اگر چه این موضوع نشان از شروع یک مرحلهٔ مهیج در رشد کودک دارد، اما می تواند برای زن و شوهری که به تازگی پدر و مادر شده اند، نگرانی بسیاری به وجود آورد.
همهٔ ما در صددیم تا بهترین موقعیت را برای کودکان فراهم کنیم و چه آغازی در زندگی می توان بهتر از تنظیم پایه های یک رژیم غذایی مناسب باشد؟ اما اگر کودکتان غذا را نخورد یا غذایی را که با عشق و علاقه آماده کرده اید دوست نداشت و از دهان خود بیرون ریخت، چه خواهید کرد.

چاقی کودکان و تغذیه

چاقی یکی از معضلات سلامت عمومی است که در حال حاضر کودکان را نیز دربند خود اسیر کرده است. شما میتوانید با انتخاب یک برنامه غذائی مناسب، خود را از شر آن خلاص کنید. پیشگیری همیشه بهتر از درمان است...
امروز بیش از ۱۶ درصد کودکان دبستانی چاقند و طی ۳۰ سال اخیر تعداد آنها نیز هر ۱۰ سال ۲ برابر میشود. در صورتیکه دست روی دست بگذاریم و فکری به حال آن نکنیم تا سال ۲۰۲۵ میلادی از هر ۴ کودک یک نفر از چاقی رنج خواهد برد.
چاقی دلایل بیشمار فردی و اجتماعی دارد. در صورتیکه موضوع وراثت و ژنتیک را کنار بگذاریم همه چیز به برنامه غذائی و فعالیتهای بدنی باز میگردد.
در ۷۰ درصد موارد درمان چاقی با شکست مواجه میشوند و بههمین دلیل گفته میشود پیشگیری بسیار بهتر از درمان است. هر چه زودتر موضوع چاقی را در نظر بگیرید شانس درمان بیشتر است اما پیش از آغاز هر درمانی مطمئن شوید که کودک واقعاً چاق است.
بعد باید فهمید کودک به اندازهٔ کافی فعالیت بدنی دارد یا خیر. بیشتر والدین زمانی دست بهکار میشوند که کودک مورد تمسخر همشاگردیهایش قرار گرفته باشد. این زمان گاهی بهترین زمان برای درمان است چون خود کودک نیز به شما کمک میکند. هرگز برای یک کودک چاق نباید رژیم تهیه کرد.
انتخاب یک برنامه غذائی مناسب بهترین راهحل است. هرگونه شیرینی را از برنامه غذائی حذف نکنید بلکه مقدار آن را کم کنید. بهجای دسر به او شکلات دهید و برای کمکردن کالری و ارزشهای غذائی حتماً با یک پزشک متخصص کودکان مشورت کنید.
در طول روز غذاها را از دسترس کودکتان دور و قوانین خاصی تعیین کنید. فراموش نکنید که شما نیز باید در اجراء این قوانین همراه او باشید.
برخی از این قوانین به شرح زیر است:
۱) ۳۰ دقیقه پیادهروی روزانه.
۲) خوردن هر غذائی خارج از وعدههای غذائی ممنوع!
برای هر کودکی در هر سنی باید یک برنامه خاص غذائی در نظر گرفت.
نکات زیر تا حدی به شما در انتخاب برنامه غذائی کمک میکند:
▪ تا ۶ ماهگی
بهترین غذا برای نوزدان شیر مادر است زیرا از یکسو با نیازهای کودک هماهنگی دارد و از سوی دیگر او را از شر بسیاری از بیماریها و ناراحتیهای عفونی حفظ میکند. جالب آنجاست که محتویات شیر مادر نیز طی دوران شیردهی تغییر میکند و همیشه استریل، پاک، گرم و در دسترس است.
▪ از ۶ ماهگی تا ۱۲ ماهگی
هرگز نباید پیش از ۴ ماهگی به کودک غذائی بهجز شیر داد چون در این صورت احتمال بروز آلرژیهای غذائی زیاد است. از ۶ ماهگی به بعد میتوان به همراه شیر، غذای دیگری نیز به کودک خوراند البته نه هر چیزی را! در صورتیکه آلرژی غذائی در خانواده یا والدین کودک دیده شده است توصیه میکنیم تا پایان یکسالگی غذائی بهجزء شیر چیزی به کودک ندهید! تنوع افراطی غذای کودک میتواند کمبود کلسیم، اسیدهای چرب اصلی و حتی آهن را در پی داشته باشد.
خوردن این غذاها باعث میشود هضم و جذب موادغذائی داخل شیر پائین بیاید و در نتیجه نیازهای کودک برطرف نشود. تنوع غذائی را کمکم و بهتدریج آغاز کنید. سبزی و میوهجات را به اندازه قاشق چایخوری به او بدهید و فراموش نکنید کودک تا ۱۰ـ۱۲ ماهگی باید ۲ تا ۳ شیشه شیر در روز بخورد. هرگز برای خوردن موادغذائی گوناگون به کودک فشار نیاورید. فراموش نکنید که نه تنها مزه بعضی غذاها برای او جدید است بلکه قاشق نیز وسیله جدیدی است که او باید به تدریج به آن عادت کند. سعی کنید غذاها را با هم مخلوط نکنید تا کودک مزه هر یک را به تنهائی بچشد.
▪ از ۱۲ ماهگی تا ۳۶ ماهگی
کودکان ۱ تا ۳ ساله معمولاً کنجکاوند. این سن بهترین زمان آشناکردن آنها با طعمهای مختلف است. آنها میتوانند همانند شما غذا بخورند به ۳ برابر پروتئین بیشتری نیاز دارند. در کنار تمامی غذاها باید روزانه ۵۰۰ میلیلیتر نیز به آنها شیر بدهید. این موضوع را نیز در نظر بگیرید کودکان در این سن به ۴ وعده غذائی نیاز دارند.
▪ از ۳ تا ۶ سالگی
کودک شما در حال رشد است. بدن او نیاز به ویتامین و موادمعدنی دارد.
در عصرانه او میوهجات، سبزی، مواد لبنی و حبوبات بگنجانید.
ناهار و شام او باید تقریباً یک مقدار ارزش غذائی داشته باشند. اما در صورتیکه مثلاً به او گوشت دادید، شب دیگر پروتئین ندهید. مجبورش نکنید غذایش را تا ته بخورد. اگر به زور این کار را بکنید ذهنیت منفی نسبت به غذاخوردن پیدا خواهد کرد.

تغذیه دوران اولیه زندگی (تولد تا ۱۰ سالگی)

در بسیاری از برنامه های غذایی مسائل به شکلی خیلی کلی ارائه می شود. کلسیم بیشتر بخورید، مواظب کلسترول خون خود باشید، مصرف فیبرها را افزایش دهید و ... .
چنین تعمیم های وسیع و گسترده اگر اشاره ایی به عادات غذایی روزانه شما نمی کند درواقع به آنچه که شما باید بر آن تاکید نمایید و حتی به طور مشخص تر به این موضوع نیز که سن شما چطور بر نوع غذاهایی که انتخاب می کنید تاثیر می گذارد نیز توجه ای نمی کند.
بشر در حال تکامل، پیشرفت و رشد هستند. هر دوره با لذت ها و نیاز ها، خاطرات مخصوص به خود همراه است و هر مرحله نیازهای غذایی مخصوص به خود را دارد.
● تولد تا ۱۰ سالگی
حتی تولید کنندگان و عرضه کننده های شیر خشک نیز اذعان دارند که شیر مادر بهترین غذا برای بچه می باشد. شیر مادر نه تنها تمام نیازهای غذایی کودک شیرخوار شما را تامین می نماید بلکه عوامل و عناصر ایمنی و احتمالا رشد کودک شما را نیز مهیا می نماید.
شیر مادر از بروز حساسیت غذایی و محیطی جلوگیری می کند. در ۴ تا ۶ ماهگی اکثر بچه ها شروع به چشیدن غذاهایی می کنند که قرار است درآینده آنها را بخورند. تقریبا در این دوران بعضی از والدین از بابت چاقی فرزندانشان نگران می شوند.
اما لازم به ذکر است که نگرانی موردی ندارد. اگر شما قبل از دوسالگی دریافت چربی را محدود کنید بیش از منفعت، ضرر به کودک خود رسانده اید. زیرا کودک شما با این سوءتغذیه در زمینه رشد دچار عقب افتادگی خواهد شد.
قبول کنید که کودک شما به درصد بالاتری از چربی در برنامه غذایی اش نیاز دارد تا مغز و بدن بشکل نرمال رشد کرده و پرورش یابد.
اگر قصد دارید با مواد لبنی کودک خود را بین سنین ۱ تا ۲ سالگی تغذیه نمایید بهتر است از شیر کامل و پرچرب استفاده کنید. متخصصین مخالف دادن شیر گاو به کودکان زیر یکسال می باشند زیرا عموما حساسیت زا می باشد .
در ضمن بین پیشرفت بیماری دیابت و شیر در نوزادانی که بطور ژنتیکی مبتلا به دیابت هستند (آمادگی و زمینه دیابت را بطور ژنتیکی دارا هستند) ارتباطی دیده شده ، پس اگر ترجیح می دهید به کودک خود شیر ندهید پس از آوکادو، کره، بادام زمینی و دیگر دانه های روغنی که حاوی میزان بالایی چربی هستند استفاده کنید.
پس از دو سالگی سرعت رشد در کودکان کاهش می یابد و بذر بیماری قلبی در آنها افشانده شده و ذخایر چربی شریانی در کودکان در سن ۳ سالگی یافت می شود. این سن زمان رسیدگی و دقت در میزان و نوع دریافت چربی در کودکان می باشد .
بعضی از پزشکان بر این اعتقاد هستند که به کوکان ۲ ساله و بالاتر اجازه ندهید که بیش از ۳۰ درصد از کالری مورد نیازشان را از چربی ها بدست آورند و حتی بعضی به میزان ۲۵ درصد اصرار دارند. زمان غذا خوردن باید طولانی و همراه با تنوع و لذت باشد .
رعایت بهداشت را هنگام تغذیه کودکان باید جدی گرفت. مجبور کردن بچه به غذاخوردن هیچ فایده ای نخواهد داشت. وعده های کوچک غذایی را برای کودکان در نظر بگیرید و در عین حال سعی کنید غذای جدید در برنامه غذایی اشان قرار دهید و خودتان هم با اشتها آن غذاها را همراه آنها میل کنید تا اشتها و میل به خوردن را در آنان تحریک نمایید.
به طور کلی کودکانی که با غذاهای کامل و باکیفیت و ارزش غذایی بالا تغذیه می شوند کمتر احتیاج به مکمل های غذایی پیدا می کنند. اما در کودکان زیر سه سال کمبود آهن و کم خونی مشاهده می شود.
در نتیجه خانواده های گیاهخوار و غیر گیاهخوار باید توجه خاص به این مقوله داشته باشند. غذاهای گیاهخواری به طور خاص حاوی میزان بالایی آهن می باشند و شامل لوبیاها، تخم مرغ ،نخود، میوه های خشک شده ، نان، ماکارونی غنی شده، غلات و گیاهان برگ سبز می باشند.
آهن به دو شکل یافت می شود یکی در گوشت و یکی هم در غذاهای گیاهی. در طی این دوران که سن رشد استخوان ها می باشد کلسیم یک ماده غذایی حیاتی و ضروری محسوب می شود. میزان کلسیمی که باید در این دوران مصرف شود روزانه بین ۸۰۰ الی ۱۲۰۰ میلی گرم می باشد.
بعضی منابع سرشار از کلسیم شامل لبنیات کم چربی( شیر بدون سرشیر) آب سیب و آب پرتغال تقویت شده و شیربرنج و غلات و شیر سویای تقویت شده می باشد.
اگر در مناطقی زندگی می کنید که زمستان های طولانی دارد ، مصرف ویتامین d یکی دیگر از ضروریات غذایی شما محسوب می شود. زیرا ویتامین d با تابش آفتاب ساخته می شود. پس باید به شکل تکمیلی استفاده شود.
ویتامین a نیز در ایجاد دیوار محافظتی بدن در برابر بیماری ها و عفونت ها و تقویت قدرت بینایی نقش بسزایی ایفا می نماید و در دانه های سبز و زرد و نارنجی ، سیب زمینی ، گرمک، اسفناج، گوجه فرنگی و هویج یافت می شود .

نقش رنگ در غذای کودکان

▪ سبز
تاثیر خوردن سبزی ها و سبزیجات سبز بر هیچ کس پوشیده نیست. سبزیجات سبز حاوی مجموعه ای از آنتی اکسیدان ها هستند. با خوردن سبزی ها استخوان ها و دندان هایی محکم خواهید داشت. سبزی ها ابتلا به سرطان را نیز کاهش می دهند.
بعضی از سبزی ها عبارتند از مارچوبه، فلفل های سبز، بروکلی، تمام برگ های خوراکی، خیار، لوبیا سبز، نخودسبز، کدوی سبز، کرفس، کلم، کیوی، طالبی، سیب و انگور.
▪ قهوه ای و سفید
رنگ های سفید و کرم تا قهوه ای را نیز می توان در زمره رنگین کمان خوراکی ها جای داد، خواص سلامتی بخش و مفید سیر و پیاز سال ها است که زبانزد متخصصین تغذیه است و نیز محققین دریافته اند که این گروه از مواد غذایی در پایین آوردن سطح کلسترول خون مفید بوده و در حفظ سلامت قلب موثر هستند.
از این گروه می توان به پیازها، سیر، گل کلم، سیب زمینی، قارچ، موز، خرما، و هلوی سفید اشاره کرد.
پس از آشنایی با برخی از خواص و دسته بندی مواد خوراکی برحسب رنگشان نوبت به کاربرد آنها در تهیه غذاهای جذاب برای کودکان می رسد.
بشقاب غذا را چون بوم نقاشی ببینید و به فرزندتان کمک کنید تا روی این بوم با استفاده از مواد خوراکی رنگینی که در اختیارش قرار می دهید مطابق سلیقه خودش منظره ای زیبا بیافریند. چند بوته کوچک بروکلی بخارپز یا آب پز و مقداری لوبیا سبز درسته پخته می توانند درخت های این منظره باشند، یک عدد گوجه فرنگی گیلاسی به جای خورشید و یک مشت نخودفرنگی و دانه ذرت هم به جای گل ها.
از انواع میوه و سبزیجات برای تزئین غذاهای گوناگون که ممکن است بعضی از آنها نیز چندان مورد علاقه فرزندتان نباشد بهره بگیرید. با استفاده از قوه تخیل خود و کودکتان با اشکال و طرح های فانتزی این غذاها را بیارایید.
در فصل تابستان پوره های رنگارنگی از میوه های گوناگون درست کنید و آنها را در یک جایخی ریخته و در فریزر قرار دهید. از این مکعب های یخ میوه ای برای سرو نوشیدنی های کودکان استفاده کنید.
به جای تنقلات پرچربی و پرنمک برگه خشک شده میوه ها و مغزهایی مانند گردو و پسته را در دسترس بچه ها قرار دهید.
با فرزندتان بازی شناخت طعم میوه ها را ترتیب دهید. چشمان او را با یک دستمال ببندید و قطعاتی از میوه های گوناگون را در دهانش بگذارید تا با خوردن آنها نوع میوه یا سبزیجات را تشخیص دهد. خلاصه اینکه از خلاقیت شخصی خود نیز برای ایجاد عادات صحیح غذایی در فرزندتان بهره بگیرید.
شما از مواد غذایی رنگی نیز می توانید به عنوان حربه ای برای خوراندن گوشت به کودکانتان استفاده کنید. بسیاری از کودکان علاقه زیادی به خوردن گوشت از خود نشان نمی دهند که آن هم یا به تنفر آنها از بوی گوشت برمی گردد یا اینکه از تکه های گوشت در غذا خوششان نمی آید. بدین منظور می توانید از سبزیجاتی نظیر هویج، سیب زمینی و شلغم برای گرفتن بوی گوشت در غذا استفاده کنید، اینگونه هم غذا خوش رنگ و بو می شود و هم خوردنی.
تاثیر رنگ در غذای کودکان به قدری زیاد است که آنها ترجیح می دهند به جای استفاده از غذاهای خانگی در زنگ تفریح، خوراکی های خوش آب و رنگ بوفه مدرسه را تهیه نمایند. برای رفع این عادت که یکی از مهمترین دلایل چاقی کودکان به شمار می رود، بهتر است برای برانگیختن اشتهای کودکان به خوردن ساندویچ های خانگی به سبزیجات و میوه های رنگی متوسل شوید تا پفک و پاستیل و چوب شور!
در آخر به خاطر داشته باشید طبق تحقیقات دانشمندان اگر بتوانید هر طعم جدید را حتی با اصرار حدود ۱۰بار به کودکتان بخورانید او این طعم را پذیرفته و به آن عادت می کند. پس ناامید نشوید و به هر حربه ای شده مواد مفید ولی نه چندان خوشمزه را با اشکال رنگارنگ و جذاب به فرزندانتان عرضه کنید.
شرکت دادن بچه ها در خرید سبزیجات نیز می تواند آنها را به خوردن آنچه خود انتخاب کرده اند ترغیب کند. آنها را با خود به فروشگاه های عرضه کننده سبزیجات و میوه ببرید و اجازه بدهید آنچه ترجیح می دهند خریداری کنند.

میخواهم سالم بمانم

اگر از دلش میپرسیدی، که دوست داشت هر روز پیتزا و همبرگر و مرغ سوخاری و سیبزمینی سرخکرده بخورد: در مورد کی حرف میزنم؟ درباره سروش، نگین، آناهیتا، مهبد و خیلی خیلی از بچههای دیگر. شاید حتی درباره خود تو! تو هم از این جور غذاهای رستورانی که اسمهایش را برایت گفتم، خیلی دوست داری. نه؟ پس اگر این طور است، به این قصه درباره دوستمان، سروش گوش کن.
سروش خیلی مریض بود. مرتب سردرد میشد، پوست بدنش خشک شده بود، زود به زود سرما میخورد و گوشههای لبش هم زخم شده بود. مادر سروش را به دکتر برده بود و خانم دکتر مهربان بعد از کلی سوال و جواب، چند سوال پرسید که سروش را به فکر فرو برد: «سروش جان دیروز ناهار چی خوردی؟» سروش به یاد ساندویچ کالباسی افتاد که از مدرسه خریده بود. «شام دیشب چی بود؟» و سروش یادش آمده بود که آنقدر سر شام بهانهگیری کرده که مادر از بیرون پیتزا سفارش داده بود و آقا سروش هم پیتزا را با یک لیوان بزرگ نوشابه ... به! به! ناهار پریروز: همبرگر. شام پریشب: چون شام آش بود و او دوست نداشت، هیچ نخورده بود. خانم دکتر به سروش گفت: «خوب پسرم حالا به من بگو در چند روز گذشته، عصرها که گرسنهات میشد، چی میخوردی؟» و باز سروش یادش آمد: دیروز عصر، به جای ظرف میوهای که مادرش به او داده بود، یواشکی سراغ کمد رفته بود و یک بسته بیسکوییت را تا ته خورده بود. روز قبلش هم که مادرش برای عصرانه کاهو و سکنجبین آورده بود، او اخم کرده بود و یک گوشه نشسته بود و لب به کاهو نزده بود و ...
سروش کمکم داشت منظور خانم دکتر را از این سوالها میفهمید. یادش میآمد که خانم معلم دیروز سر کلاس گفته بود: «غذاهای بیرون نمک و چربی زیادی دارند. کم خاصیتاند و برای بدن، ضرر دارند. سوسیس و کالباس هم که خوردنش تقریبا خطرناک است. حداکثر هفتهای یک روز.»
فردای آن روز، رفتار سروش، مادر را تعجبزده کرد. وقت ناهار، مادر یک بشقاب ماهی جلوی سروش گذاشت. سروش اول کمی اخم کرد اما بعد خیلی سریع رفتارش را عوض کرد. کمی از ماهی را با چنگال جدا کرد و در دهانش گذاشت. مادر گفت: «کمی آبلیمو بزن، خوشمزهتر میشود و سروش ماهیاش را کمکم و با یک ظرف سالاد تمام کرد.»
سروش به مادر گفت: «مادر، من بدنم را دوست دارم. سعی میکنم با خوردن غذاهای خانگی و سالم و میوه و سبزی، بدنم را همیشه سلامت نگه دارم.»

خطر مصرف عسل در کودکان زیر دو سال

عسل یک ماده شگفتانگیز و بینظیری است که خواص ارزشمند فراوانی در حفظ سلامتی انسان دارد. امروزه ثابت شده که عسل طبیعی (تصفیه نشده و خالص) علائم آلرژی را کاهش میدهد.
در اینجا تعدادی از خواص درمانی عسل را برای شما بیان میکنیم.
ـ خواص آنتیبیوتیکی (میکروبکش) دارد.
ـ داروئی برای درمان ناراحتیهای معده است. امروزه ثابت شده که عسل از رشد هلیکوباکترپیلوری در معده جلوگیری میکند. این باکتری، مسئول اصلی پیدا زخم معده و بسیاری از بیماریهای معده است.
ـ در درمان بیماری قانقاریا (در این بیماری خون به عضو نمیرسد و عضو دچار فساد میشود) مفید است که هم از مرگ و هم از قطع عضو جلوگیری میکند.
ـ عسل سریعتر از پانسمان زخم، سوختگی بدن را درمان میکند. با مصرف عسل در هنگام سوختگی بدن، میزان درد، جراحت و کشیدگی بافت کاهش مییابد و محل سوختگی سریعتر بهبود مییابد.
ـ مصرف عسل در افراد مسن، از بروز آبمروارید جلوگیری میکند.
با اینهمه، هرگز به کودک زیر یکسال نباید عسل داد که برای سلامتی او مضر است. دادن عسل به نوزاد زیر یکسال باعث بروز مسمومیت ”بوتولیسم“ میشود. بوتولیسم در اثر اسپورهای باکتری بوتولینم بهوجود میآید. اسپورهای این باکتری به مقدار زیادی در خاک، گرد و غبار و عسل وجود دارد. اگر این اسپورها توسط افراد بزرگسال بلعیده شوند، تأثیر بدی بر آنها ندارند. ولی اگر وارد بدن نوزاد شوند، در مجرای گوارشی او تکثیر مییابند و باعث تولید سم بوتولینم میشوند. حتی اگر برای شیرینشدن سر پستانک نوزاد، عسل به آن بمالید، این سم را در بدن نوزاد ایجاد خواهد کرد. سم بوتولینم بهعنوان کشندهترین سم برای انسان شناخته شده است. مقدار کشنده آن یک دهمیلیونیم میلیگرم بهازاء هر کیلوگرم وزن بدن است که این مقدار با چشم غیرمسلح دیده نمیشود. اگر این مقدار بسیار جزئی وارد جریان خون شود، در کمتر از چند دقیقه با فلجکردن عضلات تنفسی، باعث مرگ فرد میشود.
دادن عسل به نوزاد زیر یکسال باعث بروز مسمومیت ”بوتولیسم“ میشود.
بوتولیسم نوزادان، در تمام قارهها بهجزء آفریقا وجود دارد. بوتولیسم میتواند توسط خاک یا گرد و غبار (بهخصوص گرد و خاک کیسه جاروبرقی) در نوزاد ایجاد شود، ولی خوردن عسل، مهمترین عامل بروز این مسمومیت است. مسمومیت بوتولیسم در نوزادان زیر یکسال اتفاق میافتد، ولی بیشتر تا سن ۶ ماهگی است. خوشبختانه در بیشتر موارد، مقدار سم آنقدر کم است که مسمومیت غیرقابل تشخیص است.
اولین علامت بوتولیسم در نوزاد، یبوست است (البته یبوست در بسیاری از نوزدان شایع است و خطری هم ندارد) که ۳ تا ۳۰ روز بعد از خوردن عسل بروز میکند. در طی روزهای بعدی نوزاد دچار ضعف، بیمیلی به غذا، کاهش اشتها و گریهکردن ضعیف میشود.
اگر بیماری پیشرفت کند، نوزاد کمتر و کمتر حرکت میکند و آب از دهانش میریزد. عمل مکیدن و بازکردن دهان کاهش مییابد. عدم کنترل سر نیز از علائم جدی این بیماری است. حتی تنفس ضعیف ممکن است به تدریج یا بهطور ناگهانی بروز کند. پس اگر کودک سالمی دچار علائم بالا باشد یعنی یبوست همراه با ضعف در مکیدن و گریهکردن یا نفسکشیدن، باید او را نزد پزشک ببرید، زیرا ممکن است دچار بوتولیسم شده باشد، مگر اینکه علت دیگری برای این ضعف وجود داشته باشد.
اگر پزشک تشخیص داد که کودک دچار بوتولیسم شده است، بایستی برای مدت یکماه در icu تحت مراقبت ویژه باشد (با سیستم تهویه خودکار و غذاخوردن متناسب از راه لوله). بعد از آن برای مدت دو هفته هم در بیمارستان بستری شود. اگر پزشک بوتولیسم را بهدرستی و فوری تشخیص دهد و نوزاد هم سریعاً تحت درمان و مراقبت قرار بگیرد، هیچ خطری سلامتی نوزاد را تهدید نخواهد کرد و میتواند کاملاً بهبود یابد. میزان مرگ ناشی از این مسمومیت در نوزادان بستری در بیمارستان کمتر از یکدرصد است. اخیراً یک پادزهر برای این مسمومیت کشف شده است که میتواند مدت زمان بستری شدن در بیمارستان و icu را کاهش دهد. مؤثرترین روش برای جلوگیری از مسمومیت بوتولیسم در نوزاد، ندادن عسل به اوست. شیر مادر نیز شدت بوتولیسم را کاهش میدهد. بنابراین علیرغم فواید فراوان عسل، مصرف آن در کودکان زیر یک سال مجاز نمیباشد و برای سلامتی آنها مضر است.

سوءتغذیه کودکان

در برخورد با مادران اولین سئوالی که با آنان روبهرو میشویم این است که ”چرا کودک من غذا نمیخورد“ یا اینکه میگوید کودکم بدغذا است. چیزی نمیخورد و از این حرفهای تکراری. در این بخش ابتدا باید یکسری اطلاعات اولیه در این مورد داشته باشیم تا بتوانیم موضوع را بررسی کنیم.
متولیان سلامت در جهان برای اینکه رویکردی مناسب از شرایط رشد داشته باشند با انجام آزمونها و تستهای استاندارد به این مهم دست یافتهاند. بهطور مثال با بررسی قد و وزن کودک در هر شرایط سنی از تناسب رشد قدی و وزنی کودک اطمینان حاصل میکنند. حال اگر کودک با آن شرایط منطبق نبود توصیههای تغذیهای را پیش میگیرند.
همه مادران با نمودارهای رشد کودک آشنائی دارند که در مراکز بهداشتی و همچنین توسط پزشک کودک در هر بار مراجعه به مرکز، این نمودار نقطهگذاری میگردد. حال اگر نقاط ثبت شده شرایط کودک را مثبت ارزیابی کند، به مادر اطمینان میدهند که رشد کودک او منطبق با شرایط فعلی اوست یا اینکه به پروزنی یا کموزنی کودک پی میبرند که البته در شرایط کموزنی احتمال کاهش رشد قد یا توقف رشد قد نیز مشخص میشود.
در رابطه با نمودار رشد باید بگویم که براساس نقاط ترسیمی برای هر کودک بهتر است که ما با کمک گرفتن از یک نفر کارشناس به تحلیل شرایط فعلی کودک خود و آن هم بر اساس شرایط خودش بپردازیم. چرا که نمیتوان انتظار داشت که یک کودک همانند دیگر کودکان اطراف ما رشد کند و لیکن کودک ما باید براساس شرایط فعلی خود در محدوده جاده سلامتی به رشد خود ادامه دهد که در این رابطه باید به مسائلی مثل شرایط فیزیک پدر و مادر، عمو و عمهها نیز نگاه کرد. چرا که ژن نیز در این مرحله تا حدودی نقش ایفا میکند و نمیتوان از کودکی که والدین کوتاهقدر دارد انتظار رشدی مناسب با یک کودک همسن او با پدر و مادر بلندقد داشته باشیم.
کودکان در خوردن غذا متفاوت عمل میکنند. بعضی خودشان هنگام گرسنگی به سراغ غذا میآیند یا اینکه با دادن غذا توسط والدین جبههگیری نمیکنند و در پرسش از والدین به این موضوع اشاره میشود که این کودکان در خانوادهای رشد میکنند که والدین خیلی به خوردن یا نخوردن غذا توسط کودک حساس نمیشوند و کودک روزانه در حد مطلوب از حضور والدین برخوردار است.
این کودکان برای خودشان مستقل هستند و خیلی به آنها توجه آنچنانی نمیشود. کودک ما برای بهدست آوردن محبت بیشتر بهدنبال چاره است و بهترین راه را در تمارض با والدین مییابد، چرا که هر چه او بیشتر تمارض کند، والدین به او بیشتر توجه میکنند و کودک نیز با اشتیاق بهکار خود ادامه میدهد تا جائیکه باعث تحمل گرسنگی او میشود.
حال اگر برای چند ساعت این کودک را دور از والدین و در کنار دیگر کودکان نگهداری کنیم، میبینیم که بهخوبی غذایش را میخورد و با روش قبلی برخورد نمیکند. دیده شده که کودکان هنگامیکه نزد اقوام هستند خیلی کمتر با تمارض نخوردن، نقش ایفا میکنند. اما به علت عادات ایجاد شده و سماجت والدین ممکن است کودک که در پیش اقوام نیز بهکار خود ولیکن نه بهصورت قبل ادامه دهد. هنگامیکه از والدین کودک خواسته میشود که در هنگام جبههگیری کودک آنها با خونسردی برخورد کنند آنها میگویند، اگر ما به کودک به زور غذا نخورانیم کودک ما میمیرد و از این حرفها.
دانشمندان بارها آزمایش کردهاند که یک کودک بسیار سخت نسبت به این مقوله در تنهائی و گرسنگی خودش به طرف غذا میرود و نیازش را برطرف میکند. کودک شما محبت میخواهد اما دادن غذا با زور، محبت نیست. این عمل جبههگیری است، مبارزه منفی است، برخورد متقابل با اعمال کودک جز نتیجه منفی چیزی بههمراه ندارد. به قول معروف پیروز این نبرد کودک است که نتیجه آن افزایش مشکلات کودک است.
در مسیری که ما با کمک کودکان ترسیم کردهایم به علت کاهش انرژی دریافتی و به طبع آن کاهش دریافت ریزمغذیها کودک وارد یک سیکل منفی میشود چرا که در شرایطی که فرد دچار کمبود ریزمغذیها میشود اشتهای طبیعی خود را از دست میدهد و این امر باعث افزایش مشکل ما میشود. پیامد دیگر این راه عصبی شدن، تندخو شدن و حساس شدن کودک ما است. پس بیابیم راه درست را انتخاب کنیم و با یادگیری روشهای خوب دیگران و تجارب دیگران به حل این مشکل بپردازیم. دانشمندان علم تغذیه به این مطلب پی بردهاند که بعضی اوقات داشتن یک وزن نسبتاً کم اما در محدوده وزن طبیعی بهتر است از اینکه با روان کودک مبارزه کنیم. چرا که در یک دوره، کودک به جبران شرایط پیش آمده میپردازد و با کنار آمدن پدر و مادر، کودک روز بهروز با شرایط هماهنگ شده و از تمارض او کاسته میشود.

بیش فعالی و تغذیه

امگا-۳ از پیشرفت علایم بیش فعالی جلوگیری می کند.
با مصرف مواد غذایی حاوی امگا-۳ خصوصا روغن ماهی می توان به نحو موثری از پیشرفت علایم بیماری بیش فعالی جلوگیری کرد.
در بیماران بیش فعال متابولیسم (سوخت و ساز) اسیدهای چرب به خوبی صورت نمی گیرد و از آنجا که اسیدهای چرب یکی از ارکان مهم غشای سلول عصبی هستند می توان نتیجه گرفت که در اکثر بیماران یادشده، سلولهای عصبی ساختار و عملکرد مناسبی ندارند.
تشنگی زیاد و آلرژی به مواد غذایی را از جمله اصلی ترین علائم کمبود اسیدهای چرب می باشد و علایم یادشده در بچه های بیش فعال، خصوصا پسران شیوع زیادی دارد و علت آن نیز نوع رشد و تکامل سیستم عصبی است.
گنجاندن مواد غذایی حاوی اسید چرب ضروری امگا-۳ مانند گوشت، روغن ماهی، تخم مرغ و مغزهای خام در برنامه غذایی کودکان بیش فعال را درکنترل علایم بیماری آنها موثر است، در عین حال عناصر حیاتی روی و منیزیم نیز در کاهش بیش فعالی موثرند زیرا کنترل سیستم اعصاب مرکزی و محیطی زیر نظر این دوماده است و علائمی مانند واکنش بیش از حد به محرک های بیرونی، خستگی، اختلال خواب و اختلال تمرکز نیز ناشی از کمبود آنها در خون است.
مصرف موادی مانند طعم دهنده ها و رنگ های مصنوعی، قهوه، پنیر، سرکه و آسپرین برای این گروه از بیماران مضر می باشد و تجربه نشان می دهد متعاقب مصرف مواد یادشده فعالیت مغز بیماران بیش فعال به طور ناگهانی افزایش یافته و آنها در معرض حمله عصبی قرار می گیرند.

اصول رفتار تغذیهای با کودک ۳ تا ۵ ساله

) باید کودک را با غذاهای مختلف آشنا کرد. بهتر است غذای جدید را ابتدا یک فرد بزرگتر خانواده بخورد تا الگویی برای کودک باشد و تمایل کودک برای خوردن آن غذا بیشتر شود.
۲) نباید میانوعدهها آنقدر زیاد باشد که کودک نتواند غذای اصلی را بخورد. بهخصوص در مصرف مواد قندی، شیرینی، شکلات و تنقلات کمارزش زیادهروی نشود چون میتواند سبب فساد دندان، سوءتغذیه و یا چاقی کودک شود. عادت کودک به مصرف میوه به عنوان میانوعده بسیار خوب است.
۳) در صورتی که کودک تمایلی به خوردن غذای جدید نشان نداد، میتوان او را تشویق کرد که مختصری از آن را بچشد و حتی لمس کند. این کار باعث میشود حسهای بویایی، چشایی و بینایی درک کودک را از غذا تقویت کرده و پذیرش غذای جدید را برای او راحتتر کند. بهتر است غذای جدید در زمانی که کودک کاملاً گرسنه است، به او داده شود.
۴) باید هنگام خوردن غذا محیط جالب و باآرامش باشد، امر و نهی و اعمال روشهای تربیتی در حین صرف غذا مناسب نیست.
۵) بیتحرکی و خواب ناکافی و بیماری کودک میتواند موجب بیاشتهایی و غذا نخوردن کودک شود.
۶) برای تشویق کودک به غذا خوردن بهتر است از بشقاب و فنجان ثابت استفاده شود و غذا به تکههای کوچک تقسیم شود تا کودک راحتتر آن را بخورد.
۷) باید به کودک اجازه داد که اگر غذای بیشتری میخواهد، ابراز کند.
۸) همزمان با احساس استقلال در کودک، ریخت و پاش غذا بیشتر می شود ولی باید تحمل کرد.
۹) صحبت کردن با کودک خردسال در حین غذا خوردن، علاقه او را به صرف غذا بیشتر خواهد کرد.
۱۰) زمان غذا خوردن فرصت خوبی برای ابراز رفتارهای صحیح در حین غذاخوردن است.
۱۱) کودک علاقه دارد غذاهای جدید را دستکاری کرده و بعد بخورد. این رفتار طبیعی است.
۱۲) خوردن غذا با همسالان برای کودکان جالبتر است.

تغذیه کودک در زمان بیماری

در دوران بیماری کودک بی اشتها، بهانه گیر و خسته است، اگر مادر به تغذیه او بی توجهی کند او دچار مشکلات دیگری هم شده و درمان او سخت و طولانی می شود.
مادران باید در این دوران توجه داشته باشند که:
▪ نیاز کودک بیمار به مواد غذایی افزایش می یابد.
در دوران بیماری برای اینکه بدن بتواند با عوامل بیماری زا مقابله کند نیاز به انرژی و مواد معدنی دارد که باید از طریق غذا تأمین شود. اگر به شخص بیمار غذا داده نشود بدن او ضعیف شده و نمی تواند در مقابل عوامل بیماری زا مقاومت کند. در این صورت بیماری او شدیدتر می شود و دیرتر بهبود پیدا می کند. در طول دوران بیماری اگر غذای کافی مصرف نشود چربی ذخیره در بدن برای تولید انرژی مصرف می شود و عضلات تحلیل می رود و درنتیجه وزن کمتر می شود.
▪ اتلاف بیشتر مواد غذایی از بدن کودک:
اگر بیماری با علائمی مثل اسهال، استفراغ یا تب همراه باشد در هر سه حالت مواد غذایی بدن از دست می رود، در تب نیز با افزایش حرارت بدن انرژی بیش از حالت عادی مصرف می شود.
▪ دریافت مواد غذایی کم می شود
معمولاً در دوران بیماری به ویژه کودک بیمار به شدت بی اشتها می شود. اگر زخم در دهان یا گلو داشته باشد اگر در اثر سرماخوردگی و گرفتگی بینی برای نفس کشیدن مشکل داشته باشد، غذا خوردن برای کودک سخت می شود. در دوران بیماری از یک طرف نیاز کودک به مواد غذایی افزایش می یابد چون می خواهد با عامل خارجی مقابله کند و همزمان دریافت غذا به دلیل بی اشتهایی کم می شود و از طرف دیگر از طریق تب، درمان، استفراغ، اتلاف غذا و انرژی هم پیش می آید. همه این عوامل دست به دست هم می دهند و وزن کودک کم می شود این آغازی است برای توقف و یا تأخیر رشد کودک که با پایش رشد و توجه به روند منصفی رشد کودک می توان آن را دید.
در این حالت مادران باید تا حد امکان به کودک غذا بدهند چون باعث می شود وزن او کم نشود و یا وزن کمتری را از دست بدهد و روند بهبودی او سریعتر شود.
● روشهای غذا دادن به کودک
▪ قبل از غذا دادن به کودک دست و صورتش را بشوید تا احساس آرامش کند
▪ غذا دادن به کودک بیمار مشکل و خسته کننده است و باید سعی کنید با صبر و حوصله زیادی به کودک غذا بدهید.
▪ در طول بیماری کودک را به خوردن غذا تشویق کنید.
▪ حتی اگر مقدار کمی غذا بخورد بهتر از آن است که چیزی نخورد.
▪ درحالتی که کودک خواب آلود است به او غذا ندهید.
▪ از غذاهایی که در حالت سلامت، کودک به آنها علاقه بیشتری دارد به او بدهید.
▪ غذاهای نرم مثل سوپ، فرنی و پوره به او بدهید.
▪ برای نرم کردن غذا از شیر یا روغن مایع استفاده کنید.
▪ کودک را مجبور به خوردن غذا نکنید چون باعث تهوع در او می شود.
▪ در صورت گرفتگی بینی قبل از دادن غذا به او بینی اش را تمیز کنید.
▪ به کودک بیشتر از قبل غذا بدهید و دفعات وعده غذایی را زیاد کنید.
▪ اگر کودک تب دارد وقتی تب او پایین آمد، به او غذا بدهید.
● روش تغذیه کودک اسهالی:
▪ در صورتی که شیرخوار اسهالی شده دفعات شیردهی را زیاد کنید.
▪ غذاهای آبی و سوپ به کودک بدهید.
▪ برای جبران آب از دست رفته مایعاتی مثل دوغ، او.آر.اس و لعاب برنج و ... بدهید.
▪ علاوه بر غذاهای آبکی کته و گوشت ماهیچه، مرغ به او بدهید.
▪ موز، اسفناج ... را که دارای پتاسیم هستند به کودک بدهید.
▪ از دادن نوشابه و آب میوه صنعتی به کودک اسهالی خودداری کنید.
باید توجه داشت که کودکان مبتلا به اسهال به علت دفعات اجابت مزاج آب بدن شان به همراه سدیم و پتاسیم را از دست می دهند برای جلوگیری از خطر کم آبی و مرگ در آنان باید غذایشان بیشتر شود تا سریعتر بهبود یابند.
● تغذیه کودکی که استفراغ می کند:
▪ درصورتی که کودک تهوع دارد دادن غذا را تا چند ساعت قطع کنید ولی هر ۱۰ دقیقه ۲-۳ قاشق به او مایعات سرد بدهید.
▪ بعد از اینکه چند ساعت از قطع شدن استفراغ در او گذشت ۶-۸ قاشق غذا شیر یا پوره رقیق به او بدهید.
▪ اگر بعد از شیر یا پوره استفراغ نکرد بعد از دو ساعت به همان میزان به او شیر یا پوره بدهید.
● تغذیه دوران نقاهت:
در دوران نقاهت برخلاف زمان بیماری کودک اشتهای بهتر و بیشتری دارد. در این زمان باید مادران برای جبران وزن از دست رفته کودک در دوران بیماری به او غذای بیشتر بخورانند.
▪ وعده های غذایی را بیشتر کنند.
▪ در هر وعده غذای بیشتری به او بدهند.
▪ غذایش را مقوی تر کنند.

اختلالات تغذیه

آنجایی که اختلالات تغذیه اولین بار در خلال سالهای قبل از بزرگسالی تشخیص داده میشوند، به عنوان مشکلات روانی کودکی تلقی میشوند. این مشکلات اگر ادامه پیدا کنند برای بزرگسالان نیز ایجاد زحمت میکنند. اختلالات تغذیه اغلب کیفیتهای هیجانی و رفتاری و همچنینی پیامدهای جسمی دارند. اگر چه بسیاری از اشخاص مبتلا به اختلالات تغذیه مشکلات دیگری ندارند، اما ممکن است انواعی از اختلالات دیگر نیز با این اختلال همراه باشند. دو آشفتگی عمده در تغذیه ، عبارتند از بیاشتهایی روانی و پرخوری روانی. اما نکته اساسی در اختلالات تغذیه ، توجه و بررسی مشکلات تغذیه مشاهده شده در شیر خوارگی و اوائل کودکی میباشد.
● اختلال تغذیه شیر خوارگی یا اوائل کودکی
تغذیه ، اولین وظیفهای است که والدین و کودک برای رسیدن به یک هدف مشترک باهم کار میکنند. تعجب آور نیست که بسیاری از والدین ، به جزئیات عادتهای تغذیهای نوزاد علاقه نشان میدهند و آشفتگی در حیطه تغذیه ، میتواند در پریشانی والدین نقش داشته باشد. وسعت مشکلات تغذیه تغییر پذیری زیادی نشان میدهند. مطالعاتی که ملاکهای شامل بودن را بکار میبرند، میزان بالاتری از این اختلال را گزارش کردهاند و مطالعاتی که ملاکهای دقیقتری را بکار میبرند، میزان کمتری از این اختلالات را گزارش کردهاند.
بسیاری از کودکان ممکن است تغذیه شیک (Finicky) ، تغذیه انتخابی را نشان دهند. اما این دگرگونی و تنوع در محدوده بهنجاری است و بازتاب اختلال نیست. زمانی که ملاکهای سخت و دقیق بکار میروند، فقط در ۲ - ۱ درصد نوزادان ، مشکلات تغذیه بادوام تشخیص داده میشود. خصوصیت اصلی و مرکزی اختلال تغذیه نوزادی عبارت است از شکست مداوم در مصرف غذای کافی که نشانه آن ناتوانی در وزنگیری یا از دست دادن قابل توجه وزن ، طی یک دوره حداقل یک ماهه است. برای تشخیص ، کودک باید کمتر از ۶ سال داشته باشد و مشکل او ناشی از بیماری طب عمومی یا اختلال گوارشی نباشد.
● علت اختلال تغذیه
همانگونه که در مورد اکثر اختلالات کودکی صادق است، انواع وسیعی از الگوهای آسیب شناسی پیشنهاد شده است. مانند عوامل جسمی ، مزاج کودک ، سرمشقگیری ، رفتار والدین و عوامل خانوادگی. مثلا روی الگوهای ناسازگار تبادل والدین با کودک ، در شروع مشکلات تغذیه ، تاکید شده است. فقدان پاسخگویی به نیازهای کودک ، و جنگ قدرت بر سر غذا ، به رفتارهایی از والدین اشاره دارند که میتوانند در مشکلات تغذیه نقش داشته باشد. گر چه میزان پژوهشها محدود است، در این حوزه نیز مدل آسیب پذیری استرس پذیرفته است که در آن به تبادل عوامل فیزیولوژیک ، اجتماعی و رفتاری برای تبیین اختلالات تغذیه اشاره شده است.
زمانی که مشکل تغذیه تشخیص داده شد، رویکرد رایج برای اصلاح مشکل عبارت است از کار کردن با والدین ، به منظور تغییر الگوهای رفتاری مربوط به تغذیه: آموزش و راهنمایی والدین میتواند مفید باشد. تماس مکرر با الگوهای پاسخگو به نیازهای کودک ، اجتناب از جنگ قدرت و تحمل تغییر پذیری کودک در سبکهای تغذیه نیز سودمند است. نوزادان را نیز کمی توان در معرض غذاهای گوناگون قرار داد و در ازای آوردن غذاهای متنوع آنها را مورد توجه قرار داد. باید به خاطر داشت که مشکلات خفیفی در نوزادی و کودکی شایع است و نیاز به توجه مفرط ندارند.

غذا خوردن و بازیگوشی بچهها

خیلی از پدر و مادرها از دست بچههای بد غذایشان کلافهاند و از هر روشی برای خوراندن غذا به آنها استفاده میکنند تا کودکان دلبندشان دچار سوء تغذیه یا فقر غذایی نشوند. این در حالی است که به عقیده متخصصان تغذیه، اصرار به بچهها بیشتر نتیجه عکس میدهد. از سوی دیگر در واقع این خود پدر و مادرها هستند که از آغاز با عادت دادن ذائقه کودک به نوع خاصی از غذا یا تنوع طلب کردن بیش از اندازه او، کودکشان را بد غذا میکنند. متخصصان تغذیه میگویند، کودکان به ویژه بچههای کوچک تر غذاهای کوچک و جمع و جور را میپسندند و به خوردن آنها تمایل بیشتری نشان میدهند. تحقیقات نشان میدهد که خوردن وعدههای غذایی کوچک اما خوش رنگ و لعاب و متنوع برای کودکان لذتبخشتر است. متخصصان تغذیه توصیه میکنند که ذائقه کودکان را به غذاهای شور، چرب و شیرین عادت ندهید و به جای هله هوله از میوه و آجیل به عنوان میانوعده غذایی برای بچهها استفاده کنید.از سوی دیگر تحقیقات نشان داده است که تزیین غذا نیز در تحریک اشتهای بچهها موثر است. با استفاده از روش های تزیین غذا و کمی ابتکارو خلاقیت حتی می توان مواد غذایی ای را که برخی کودکان دوست ندارند- مانند گوشت- به خورد آنها داد.

چه موادغذایی باید روزانه به کودک برسد؟

تا پایان سن پنج ماهگی شیرمادر تنها منبع تغذیه شیرخوار همراه ویتامین است. از ابتدای سن ۶ماهگی تغذیه تکمیلی شروع می شود و بهتر است از موادی که مادر در خانه تهیه می نماید استفاده شود. هنوز از ۶ ماهگی تا یکسالگی غذای اصلی کودک شیر است که همراه آن مواد پروتئینی که شامل موادگوشتی، حبوبات، تخم مرغ، موادچربی که در موارد قبلی ذکرشده موجود است و مواد قندی طبیعی که میوه جات سرشار از آنهاست و در خرما، عسل (درسن تعیین شده)، کشمش، مربا و... موجود است.
مجموعه این مواد که می توان به صورت سوپ، فرنی، حریره، تخم مرغ، برنج له شده، ماست، پوره سیب زمینی و پوره سبزیجات و میوه ها همراه شیر غذای کاملی برای شیرخوار و از سن یکسال به بعد غذای ساده و خانگی سفره تأمین کننده احتیاجات کودک همراه با ویتامین و آهن است.
با تولد نوزاد در خانواده مادربزرگها و افراد قدیمی تر به مادران جوان توصیه می کنند تا زودتر و در سن ۳ ماهگی به نوزاد دادن آب میوه را شروع کنند، دراین مورد چه توصیه ای دارید؟
توصیه بر این است که تا پایان ۵ ماهگی تنها از شیرمادر و ویتامین به نوزاد داده شود و غذای تکمیلی زودتر شروع نکنید و بخصوص پیشنهاد چشاندن مزه غذای سفره بزرگسالان را به شیرخواران به هیچوجه تن درندهید. همچنین میوه جات را نیز بعد از ۶ماهگی شروع و میوه جاتی که حساسیت زا است را حدود یک سالگی امتحان نمایید. البته در دسته کودکانی که حساسیت پوستی - تنفسی دارند بایستی تعدادی از موادغذایی و میوه جات مصرف نشود.
خوردن میوه یا آب میوه برای کودک مفیدتر است؟
در ابتدا بایستی در شیرخواران ۶ ماه به بعد آب میوه از مقدار کم شروع و بتدریج اضافه شود فالوده میوه بتدریج بعد از آب میوه و خود میوه بایستی زمانی که کودک کنترل بلع داشته باشد و حتی تا دو سالگی میوه ها سفت بوده و تکه می شود. حتماً با نظارت والدین مصرف شود ولی کلاً خود میوه بهتر از آب میوه است.

فرنی، سبزی و آنگاه میوه

آشنایی کودک با لذت خوردن غذاهای جویدنی از شروع یک مرحله تازه و مهیج در رشد او خبر می دهد. گرچه این مرحله چند ماه پیش از آن، خواهد بود که کودکتان بتواند در وعده غذایی خانواده شریک باشد، اما غذاهایی که اکنون به او می دهید نه تنها از نظر فواید مواد غذایی بسیار بااهمیت اند بلکه در تنظیم نخستین پایه های یک رژیم غذایی مناسب در تمام دوران کودکی و پس از آن نیز اهمیت در خوری دارند. برای دانستن این موضوع که چه هنگام الگوی رژیم غذایی کودکتان طرح ریزی شده و در چه مرحله ای از شیر گرفتن او آغاز می شود و چه غذاهایی و چگونه به او داده می شود چندین عامل مهم وجود دارد و این در حالی است که هم اکنون رژیم غذایی بسیار مغذی و مقوی برای کودک مورد تاکید است تا به رشد سریع او کمک کند.
ازفرنی شروع کنیم
جریان پیشرفت کودکتان از مرحله شیرخوارگی تا رسیدن به مرحله غذاهای جویدنی، تدریجی خواهد بود. پیش از آن که غذا دادن به کودک را با مقدار اندکی سبزی ها و میوه ها و پوره های گوناگون، شروع کنید بهتر است ابتدا به او فرنی، نشاسته و آرد برنج بدهید که غلیظ تر از شیر مادر است و سپس مرحله به مرحله خواهید توانست با وارد کردن کمی سبزی شیرینی مانند جعفری و اسفناج او را با غذاهای جذاب و حاوی مزه ها و ترکیبات تازه آشنا کنید. نخستین گزینه در میوه ها، انگور و هندوانه و آب پرتقال شیرین است.

تغذیه کودکان ۱ تا ۳ سال

مدت زمان زیادی تا نخستین جشن تولد کوچولوی شما باقی مانده و او به زودی پا در مرحله جدیدی از زندگی می گذارد. غذاخوردن، خوابیدن، تحرک، بازی و... کم کم تغییر می کند. دراینجا قصد داریم تا به تغذیه کودک از یک تا سه سالگی بپردازیم:
از یک سالگی به بعد، کودک تمام مزه های مختلف غذاها را می شناسد. غذاهایش متنوع شده و کم کم می تواند به تنهایی، غذا بخورد. با این حال غذاها، باید متناسب با نیازهای او آماده شود.
از ۱۰-۱۲ ماهگی، کودک نسبت به غذای بشقاب خود علاقه نشان می دهد و دوست دارد تا غذاها را با دست بردارد. در روزهای نزدیک جشن تولد یک سالگی، او می تواند به کمک اولین دندان های کرسی، تکه های کوچک غذا را بخورد. حس کنجکاوی کودک نسبت به تکه های غذا برانگیخته می شود. او لقمه ها را برمی دارد، خرد می کند و در دهان می گذارد و سعی می کند قاشق را از مادر بگیرد. کودک غذا را با انگشتانش برمی دارد، با آنها بازی میکند و آنها را در اطراف خود می پاشد. او تلاش می کند با قاشق غذا بخورد و قاشق را بر عکس روی زبان می گذارد و در این صورت فقط بخش کمی از غذا را می تواند بخورد. به همین خاطر در اغلب موارد، حوصله پدر و مادر سر می رود! او هر لحظه قاشق را به سمتی می برد و در نتیجه تمام غذا روی زمین می ریزد. بسیار مهم است که زیر دست او روی میز یا زمین مشمع پهن شود و بچه راحت باشد. به تدریج که بزرگتر شود قاشق را در دست به دهان می برد و از ۱۵-۱۸ماهگی کودک به تنهایی با قاشق غذا بخورد. پس از این که می تواند به این توانایی رسید، والدین دیگر نباید به او غذا بدهند. آنها باید به کودک کمک کنند اما نباید به طور مستقیم غذاخوردن به او را به عهده بگیرند؛ زیرا ممکن است کودک به این روش عادت کند و حدود ۲ سالگی، آموختن مجدد تنها غذاخوردن برایش مشکل می شود.
● کشف توانایی جویدن
از ۱۲-۱۴ ماهگی، کودک معمولا روبروی مادر یا پدر غذا می خورد. از ۱۶ماهگی می تواند به خوبی روی صندلی کودک، کنار خانواده سر میز بنشیند و شروع به خوردن غذا می کند. برای کمک به تقویت قدرت جویدن کودک، میوه ها و سبزیجات خام می توانند بسیار مفید باشند.
نخستین توانایی کودک برای جویدن در ۱۸ ماهگی با رویش دندان های نیش و در ۲۴ماهگی با رویش دندان های کرسی بروز می کند. مجموعه دندان ها به کودک کمک می کنند تا خوراکی های سفت به شرط اینکه خیلی سخت نباشند را بجود. موادغذایی به خصوص از نظر بافت، باید متناسب با ویژگی های کودک باشد. خرد و نرم کردن مواد غذایی بسیار مهم است و میوه ها، سبزیجات، گوشت و ماهی تا دو سالگی باید نرم شوند.
● والدین عجله نکنید!
کودک از ۲۰ماهگی تا دوسالگی، نسبتا مستقل می شود. غذاخوردن، زمان زیادی از کودک را میگیرد. حالا دیگر به جای غذاهای له شده، می تواند تکه های غذا را بجود. غذاخوردن برای کودک اوقات خوشی است که می تواند طی آن به تنهایی غذا بخورد و خوراکی هایش را با اطرافیان سرمیز یا سفره تقسیم کند. گرچه رشد هوش و قدرت تعادل هم ردیف پیشرفت حس چشایی و لامسه است، اما باید تمایل فردی را نیز درنظر داشت. دراین سن، کودک هرلحظه هوس چیز تازه ای دارد، از خوردن بعضی غذاها و یا حتی کلا غذاخوردن امتناع می کند و والدین باید روش برخورد صحیح با کودک را در این دوران بدانند.
کودک دراین مرحله سنی تمایل دارد غذایی بخورد که شبیه غذای پدر و مادر باشد. آشناشدن با طعم های مختلف موادغذایی و روش تغذیه متعادل برای او بسیار مهم است، گرچه می توان کودک را در خوردن بعضی از غذاهای خانواده شریک کرد. نقش پدر و مادر دراینجا بسیار حائز اهمیت است، زیرا بچه درغذاخوردن از آنها تقلید می کند.
درآخر باید به والدینی که برای مستقل غذاخوردن فرزندشان عجله دارند، این نکته را یادآورشد: کودک بین سنین ۴تا ۶ سال می آموزد که تمیز غذا بخورد، آب دهانش را جمع کند و از چنگال، دستمال و... استفاده کند و تا پیش از این سن، یادآوری این نکات به کودک اصلا منطقی نیست و توصیه نمی شود.

کودکان به مکمل های ویتامین d نیاز دارند

شیرخواران ، کودکان و نوجوانان باید از مکمل های ویتامین d بصورت قطره یا قرص برای سلامتی استخوانها استفاده کنند . بویژه شیرخوارانی که از شیرمادر استفاده می کنند بدلیل کم بودن میزان ویتامین d در شیر مادر دچار اختلال رشد می شوند .
علائمی وجود دارد که نشان می دهد خیلی از کودکان قبل از بروز علائم راشی تیسم دچار کمبود طولانی مدت ویتامین d می باشند .
راشی تیسم بیماری نرمی استخوان می باشد که بعلت کمبود دریافت ویتامین d ایجاد می شود . استخوانهای ضعیف شده در بچه های کوچک منجر به پاهای پرانتزی ، نرمی جمجمه و به تأخیر افتادن سینه خیز رفتن کودک می شود . متخصصین بر این عقیده می باشند که تعداد کودکان مبتلا به راشی تیسم افزایش یافته است .نور خورشید منبع عمده ویتامین d می باشد ، زیرا پوست می تواند این ویتامین را تولید کند . اگر چه تماس زیاد با نورخورشید برای کودکان کم سن خطرناک می باشد . بنابراین به والدین شیرخواران زیر ۶ ماه توصیه می شود از قرار دادن کودکان در معرض نور مستقیم خورشید خودداری کنند زیرا احتمال سرطان پوست به میزان زیادی افزایش می یابد . ضدآفتاب ها مانع از تولید ویتامین d توسط پوست می شوند ، اگر چه برای جلوگیری از سرطان پوست توصیه می شوند . بیشتر بچه هائی که از شیر خشک استفاده می کنند میزان کافی ویتامین d بدست می آورند زیرا در این شیرها میزان کافی ویتامین d اضافه شده است . اگر چه پزشکان جهت تقویت ایمنی نوزاد ، مادران را تشویق به شیردادن می کنند . اما این نگرانی وجود دارد که در طی روند رشد ، کودک دچار کمبود ویتامین d شود . علائم ضعیف شدن استخوانها خفیف و مخفی می باشد . بنابراین ممکن است قبل از اینکه مشکلات تکاملی کودک پدیدار شود این صدمات ایجاد شده باشد . مولتی ویتامین به شکل قطره برای شیرخواران بدون نسخه در دسترس همگان وجود دارد . در چند ماه اول زندگی حداقل ۲۰۰ واحد بین المللی ویتامین d در روز تکامل مناسب کودک را تسریع می کند . این میزان دارو باید در تمام طول دوران کودکی و نوجوانی ادامه پیدا کند . در حقیقت در تمام طول زندگی باید روزانه ۲۰۰ واحد ویتامین d مصرف شود و بعد از ۶۵ سالگی ممکن است نیاز به میزان کمتری از ویتامین وجود داشته باشد .راشی تیسم در حقیقت مشکل اطفالی است که فقط با شیرمادر تغذیه شده اند . بخصوص اگر رنگ پوست آنها تیره باشد . اما وضعیت مادران شیردهی که قبل از زایمان ویتامین استفاه می کنند چگونه خواهد بود . آیا این ویتامین های مصرف شده وارد شیر آنها می شود ؟
بنظر می رسد پاسخ این سئوال مثبت باشد . میزان ویتامین در شیرمادران کاملاً متفاوت است . با توجه به میزان کم ویتامین d در شیرمادر ، مصرف خوراکی روزانه ۲۰۰ واحد برای شیرخوار خطرناک نخواهد بود

کدام غذا؟ چهمقدار؟ کی؟

شیر مادر تا ۴ الی ۶ ماهگی بهترین غذا برای نوزاد است و شیرخواران تا رسیدن به این سن نیاز به غذای دیگری ندارند، ولی بعد از ۴ ماهگی باید همراه شیر مادر دادن غذای کمکی را شروع کرد. رعایت دقیق نکات زیر میتواند در این مورد مؤثر باشد:
۱. موادغذائی را باید بهتدریج به غذای نوزاد شیرخوار اضافه کرد.
۲. ابتدا باید از یک نوع غذای ساده شروع کرد و سپس به مخلوطی از غذاها رسید.
۳. میزان غذای کودک در این مرحله باید از مقدار اندک شروع شود (یک قاشق مرباخوری) و بهتدریج بر تعداد آن افزوده شود.
فاصله زمانی اضافه کردن موادغذائی گوناگون به شیرخواران حدود ۵ تا ۷ روز است. به این ترتیب نوزاد باید به غذای اول اشتیاق نشان داده و عادت کند و سپس غذای جدید را به او بدهید.
کدام غذا؟ چهمقدار؟
غلات بهویژه برنج بهعلت سهولت هضم آن، اولین گروه غذائی است که مادران میتوانند بهعنوان غذای تکمیلی به نوزاد خود بدهند. بهترین روش، استفاده از لعاب برنج است. از یک بار در روز به اندازه یک قاشق مرباخوری شروع کرده و مقدار آن را بهتدریج به ۱۰ قاشق برسانید.
از هفته دوم میتوان از فرنی، شیربرنج و حریره بادام استفاده کرد. از هفته سوم میتوان آبمیوه، هفته چهارم سبزیجات پخته و له شده را به غذای کودک اضافه کرد.
هفته پنجم زمانی است که میتوان به اندازه نصف قاشق چایخوری، زرده تخممرغ سفت شده را در آب یا شیر حل کرده و به کودک شیرخوار داد. از هفته ششم میتوانید با گوشت و سبزیجات مختلف و کمی برنج و آرد سوپ تهیه کرده، کاملاً مخلوط و نرم کنید و به کودک بدهید. از هفت ماهگی میتوان تکهای نان یا بیسکویت یا میوه سفت که برای جویدن مناسب هستند به نوزاد داده تا عمل تکاملی جویدن دچار اختلال نشود. بعد از اینکه کودک شما مرز یک سالگی را پشت سر گذارد میتواند از غذای سر سفره استفاده کند.

سوپها



۱. سوپ سادهٔ سبزی: ۶۰ گرم سبزی تازه و ۶۰ گرم سیبزمینی را در یک لیتر آب به مدت یکساعت بجوشانید. و مقداری نمک به آن افزوده و از صافی بگذرانید.
۲. به سوپ ساده سبزی دو قاشق غذاخوری برنج و جو اضافه کرده و یکساعت بجوشانید. پس از افزودن نمک، آن را صاف کنید.
۳. در یک لیتر سوپ ساده سبزی، ۱۰۰ گرم جو یا برنج بریزید و کمی کره به آن اضافه کنید و به مدت یکساعت بجوشانید. به این سوپ غلیظ میتوان یک زرده تخممرغ اضافه کرد.
۴. ۷۵ گرم سیبزمینی پوست کنده، ۷۵ گرم هویج و ۲۵ گرم کلم را در دو لیتر آب بریزید و ۲۰ گرم لوبیای خشک نیز به آن بیفزائید و بجوشانید. مدت جوشاندن باید به اندازهای باشد که سه لیتر آب به یک سوم کاهش یابد. حاصل را از صافی بگذرانید و بدان نمک بیفزائید.
۵. دو هویج را با کمی اسفناج در حرارت ملایم و با اندکی آب بپزید و آنگاه چرخ کنید. مقداری پوره سیبزمینی بدان افزوده و کمی کره و نمک بزنید.
۶. یک سیبزمینی، یک قاشق کلم و یک هویج را با دو قاشق غذاخوری برنج و کمی شکر در سه لیتر آب و به مدت سه ساعت با حرارت ملایم جوشانده و سپس از صافی بگذرانید.
۷. در چهار استکان آب، ۳۰ گرم گوشت بره چرخ شده کم چربی را ریخته و مقداری نان سوخاری بدان بیفزائید و بگذارید به مدت یک ساعت به طور ملایم بجوشد. کمی کره، یک زرده تخممرغ و نمک به سوپ اضافه کنید و از صافی بگذرانید. این سوپ مقوی برای کودک یکساله مناسب است. میتوان به جای گوشت از جگر گوسفند نیز بهره برد.
▪ شیربرنج:
۳۰ گرم برنج را در دو استکان آب ریخته و بجوشانید تا آب تبخیر شود. دو استکان شیر گاو و مقداری شکر به برنج اضافه کرده و به مدت یکربع حرارت دهید و پیاپی آن را به هم بزنید. آنگاه به مدت ده دقیقه سر ظرف را بپوشانید و بگذارید با حرارت ملایمی بپزد. ذکر این نکته لازم است که غذاهای آمادهای با استانداردهای پزشکی جهت تغذیه کودک موجود است که میتوانند به عنوان غذای کمکی کودک مورد استفاده قرار گیرند.